{"id":1705,"date":"2018-04-16T13:56:42","date_gmt":"2018-04-16T11:56:42","guid":{"rendered":"http:\/\/nowahuta.test.znp.edu.pl\/?p=1705"},"modified":"2018-04-16T13:59:57","modified_gmt":"2018-04-16T11:59:57","slug":"77-rocznica-meczenskiej-smierci-mariana-batki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/77-rocznica-meczenskiej-smierci-mariana-batki\/","title":{"rendered":"77 Rocznica m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci Mariana Batki"},"content":{"rendered":"

XXXIII Nauczycielskie Dzie\u0144 Pami\u0119ci i Pokoju<\/strong><\/p>\n

27 kwiecie\u0144 2018 r. 77 rocznica \u015bmierci Mariana Batki w KL Auschwitz<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0 \"MARIAN<\/a>\"Marian<\/a><\/strong><\/p>\n

Zapomniany czyn Mariana Batko<\/em><\/strong><\/p>\n

Marian Batko urodzi\u0142 si\u0119 25 marca 1901 roku w P\u0142aszowie, (w\u00f3wczas dzielnicy Podg\u00f3rza, obecnie Krakowa) jako syn Jana i Klementyny z Maziarskich. M\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142 w Kolbuszowej, gdzie uko\u0144czy\u0142 czteroklasow\u0105 szko\u0142\u0119 ludow\u0105. Do gimnazjum ucz\u0119szcza\u0142 w pobliskim Mielcu.<\/p>\n

W czasie wojny polsko-bolszewickiej wst\u0105pi\u0142 do wojska jako ochotnik. Zwolniony po trzech miesi\u0105cach, podj\u0105\u0142 studia na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie. W 1925 roku uzyska\u0142 absolutorium otrzymuj\u0105c dyplom nauczyciela szk\u00f3\u0142 \u015brednich: fizyki \u2013 jako przedmiotu g\u0142\u00f3wnego i matematyki \u2013 jako dodatkowego. Naucza\u0142 w gimnazjach w Kolbuszowej i Lubaczowie, a nast\u0119pnie otrzyma\u0142 sta\u0142\u0105 posad\u0119 w gimnazjum matematyczno-przyrodniczym w Katowicach.<\/p>\n

Po trzech latach, w ramach redukcji personelu szko\u0142y spowodowanej kryzysem miejskich finans\u00f3w, zosta\u0142 zwolniony. Przeprowadzi\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas do Kr\u00f3lewskiej Huty (Chorzowa), gdzie przez pewien czas wyk\u0142ada\u0142 w tamtejszym Pa\u0144stwowym Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki. Od 1934 roku naucza\u0142 tak\u017ce dodatkowo w chorzowskim neoklasycznym Pa\u0144stwowym Gimnazjum im. Odrow\u0105\u017c\u00f3w, dok\u0105d w rok p\u00f3\u017aniej przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na sta\u0142e. Z relacji koleg\u00f3w i wychowank\u00f3w wynika, \u017ce Marian Batko by\u0142 sumiennym nauczycielem, pozytywnie ocenianym przez zwierzchnik\u00f3w i wizytator\u00f3w. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w prace k\u00f3\u0142ek pozalekcyjnych, nale\u017ca\u0142 do wielu organizacji spo\u0142ecznych i o\u015bwiatowych.<\/p>\n

W chwili wybuchu wojny Batko przebywa\u0142 w Krakowie. Do wojska nie zosta\u0142 zmobilizowany\u00a0\u00a0 z powodu powa\u017cnego schorzenia kr\u0119gos\u0142upa, na kt\u00f3re cierpia\u0142 od lat. Postanowi\u0142 nie wraca\u0107 na \u015al\u0105sk i zamieszka\u0107 w Krakowie u swojej kuzynki przy ulicy P\u0119dzich\u00f3w 19, gdy okaza\u0142o si\u0119 \u017ce szko\u0142a, w kt\u00f3rej naucza\u0142, nie zostanie ponownie otwarta.<\/p>\n

Prawdopodobnie bra\u0142 udzia\u0142 w akcji tajnego nauczania, bowiem kontaktowa\u0142 si\u0119 ze znajomymi profesorami; wielokrotnie wychodzi\u0142 z mieszkania zabieraj\u0105c ze sob\u0105 szkolne podr\u0119czniki, lecz nigdy, nawet ze swoimi krewnymi, nie rozmawia\u0142 na ten temat.<\/p>\n

30 stycznia 1941 roku Marian Batko zosta\u0142 zatrzymany przez niemieck\u0105 policj\u0119 i osadzony \u00a0 w wi\u0119zieniu na Montelupich. Co by\u0142o przyczyn\u0105 jego aresztowania nie wiadomo; mo\u017cliwe \u017ce pad\u0142 ofiar\u0105 \u0142apanki lub, co bardziej prawdopodobne, zosta\u0142 uj\u0119ty z powodu przynale\u017cno\u015bci do organizacji konspiracyjnej.<\/p>\n

W pocz\u0105tkach kwietnia zosta\u0142 przewieziony do KL Auschwitz, gdzie otrzyma\u0142 przy rejestracji numer 11795. Dziewi\u0119tnastego dnia jego pobytu w obozie, 23 kwietnia, esesmani przeprowadzili podczas wieczornego apelu selekcj\u0119 10 zak\u0142adnik\u00f3w w odwet za ucieczk\u0119 wi\u0119\u017ania z Bloku 2. Wed\u0142ug relacji \u015bwiadk\u00f3w tego wydarzenia Marian Batko wyst\u0105pi\u0142 w\u00f3wczas z szeregu i dobrowolnie do\u0142\u0105czy\u0142 do grupy wybranych przez Lagerf\u00fchrera wi\u0119\u017ani\u00f3w. Wszyscy oni zostali umieszczeni w podziemiach Bloku 11, gdzie w ci\u0105gu najbli\u017cszych kilku \u2013 kilkunastu dni zmarli \u015bmierci\u0105 g\u0142odow\u0105. W ksi\u0105\u017cce ewidencyjnej Bloku 11 odnotowano zgon Mariana Batki pod dat\u0105 27 kwietnia 1941 roku.<\/p>\n

Wie\u015b\u0107 o czynie Mariana Batki dotar\u0142a wkr\u00f3tce do okupowanej Warszawy. W wydanej konspiracyjnie na prze\u0142omie1941\/1942 roku broszurce O\u015bwi\u0119cim. Pami\u0119tnik wi\u0119\u017ania wspomniano o selekcji, podczas kt\u00f3rej pewien stary pedagog zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do esesman\u00f3w, aby zabrali go zamiast innego m\u0142odego wi\u0119\u017ania.<\/p>\n

Okoliczno\u015bci opisanego wydarzenia wskazywa\u0142y wyra\u017anie, \u017ce selekcja odby\u0142a si\u0119 23 kwietnia 1941 roku. Nazwiska bohaterskiego nauczyciela nie podano, gdy\u017c anonimowy informator, autorki Pami\u0119tnika, Marii Krahelskiej nie zna\u0142 go.<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu wojny przez d\u0142u\u017cszy czas nie wspominano o wyst\u0105pieniu Mariana Batki. Co prawda w 1957 roku we wst\u0119pie do opublikowanej w \u201eZeszytach O\u015bwi\u0119cimskich\u201d ksi\u0105\u017cki bunkra Franciszek Brol, pisarz Bloku 11, przypomnia\u0142 o tym wydarzeniu i potwierdzi\u0142, \u017ce nauczycielem, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 si\u0119 dobrowolnie na \u015bmier\u0107 by\u0142 profesor Batko, lecz nawet i ta informacja nie znalaz\u0142a szerszego odzewu w\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w i publicyst\u00f3w. Dopiero w trakcie przygotowa\u0144 do procesu beatyfikacyjnego ojca Maksymiliana Kolbe podj\u0119to badania dotycz\u0105ce r\u00f3wnie\u017c biografii Mariana Batki.<\/p>\n

Wyniki wst\u0119pnych ustale\u0144 opublikowa\u0142 w 1979 roku Tadeusz Iwaszko, kt\u00f3ry opr\u00f3cz przypomnienia i udokumentowania opinii Franciszka Brola, postawi\u0142 now\u0105 hipotez\u0119, i\u017c ch\u0142opcem uratowanym podczas selekcji m\u00f3g\u0142 by\u0107 przypuszczalnie szesnastoletni gimnazjalista z Tarnowa \u2013 Mieczys\u0142aw Pronobis.<\/p>\n

Ostro\u017cno\u015b\u0107, z jak\u0105 wypowiada\u0142 si\u0119 Iwaszko, wynika\u0142a zapewne st\u0105d, i\u017c relacje rodzic\u00f3w, siostry oraz kole\u017canki Pronobisa, cho\u0107 w pewnym stopniu przydatne do rekonstrukcji wydarze\u0144, nie mog\u0142y by\u0107, z powodu braku potwierdzenia przez innych by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w, uznane za niepodwa\u017calne.<\/p>\n

Autorzy licznych artyku\u0142\u00f3w prasowych, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 wkr\u00f3tce potem, uznali jednak powy\u017csz\u0105 hipotez\u0119 za w pe\u0142ni udowodnion\u0105 i \u2013 wbrew intencjom Iwaszki \u2013 nie wymagaj\u0105c\u0105 w zasadzie prowadzenia dalszych bada\u0144. Bez w\u0105tpienia istnia\u0142o w\u00f3wczas polityczno-propagandowe zapotrzebowanie na upowszechnienie historii cz\u0142owieka, kt\u00f3ry odda\u0142 swe \u017cycie aby uratowa\u0107 wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ania w podobnych okoliczno\u015bciach, jak uczyni\u0142 to Maksymilian Kolbe.<\/p>\n

Z satysfakcj\u0105 zatem podkre\u015blano w \u00f3wczesnej prasie fakt, \u017ce Batko z\u0142o\u017cy\u0142 swe \u017cycie w ofierze kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej ni\u017c ojciec Kolbe, czyli \u2013 by\u0142 pierwszy; w takim uj\u0119ciu Kolbe powt\u00f3rzy\u0142 tylko czyn Batki, a zatem by\u0142 jego na\u015bladowc\u0105. Nie wdaj\u0105c si\u0119 w do\u015b\u0107 w\u0105tpliwe etycznie dywagacje nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w trakcie lipcowej selekcji Kolbe z pewno\u015bci\u0105 wiedzia\u0142, jaki los spotka wybranych.<\/p>\n

Selekcja z 23 kwietnia by\u0142a pierwsz\u0105 tego rodzaju w obozie i nikt z obecnych na placu apelowym nie m\u00f3g\u0142 zapewne przypuszcza\u0107, \u017ce wskazani przez Lagerf\u00fchrera wi\u0119\u017aniowie zgin\u0105 \u015bmierci\u0105 g\u0142odow\u0105. Decyduj\u0105c si\u0119 na swe wyst\u0105pienie Marian Batko mia\u0142 jednak niew\u0105tpliwie \u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c b\u0119dzie musia\u0142 odcierpie\u0107 surow\u0105 kar\u0119: wielu dni pobytu w bunkrze, wielu raz\u00f3w zadanych kijem, m\u00f3g\u0142 si\u0119 nawet spodziewa\u0107 kary \u015bmierci przez rozstrzelanie.<\/p>\n

Ci sami dyspozycyjni dziennikarze starali si\u0119 uwypukli\u0107 rzekomo lewicowe pogl\u0105dy Mariana Batki, okre\u015blaj\u0105c go nawet mianem \u015bwieckiego \u015bwi\u0119tego. Tez\u0119 t\u0119 mia\u0142y potwierdza\u0107 wypowiedzi by\u0142ych uczni\u00f3w Batki o jego niech\u0119ci wobec polityki przedwojennych w\u0142adz. W kr\u0119gach przedwojennej polskiej inteligencji nastroje opozycyjne w stosunku do autorytarnych metod sprawowania rz\u0105d\u00f3w by\u0142y jednak stosunkowo szeroko rozpowszechnione i niekoniecznie musia\u0142y \u015bwiadczy\u0107 o niemal\u017ce komunistycznych przekonaniach Batki. Wr\u0119cz przeciwnie, fakt, \u017ce zg\u0142osi\u0142 si\u0119 on jako ochotnik do wojska w chwili, kiedy wskrzeszonej po latach niewoli ojczy\u017anie zagra\u017ca\u0142o niebezpiecze\u0144stwo ze Wschodu, \u015bwiadczy nie tylko o jego patriotyzmie, lecz i o pragnieniu walki z systemem, z kt\u00f3rym rzecz jasna nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 identyfikowa\u0107.<\/p>\n

Z zupe\u0142nie innych wzgl\u0119d\u00f3w w upowszechnianie wiedzy o czynie prof. Batki w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 \u015brodowiska nauczycielskie. Propagowanie historii pedagoga, kt\u00f3ry odda\u0142 \u017cycie dla uratowania swojego ucznia \u2013 jak pochopnie przypuszczano \u2013 uznano za przydatne do kszta\u0142towania odpowiednich postaw m\u0142odzie\u017cy; w pewnym okresie Marian Batko by\u0142 nawet traktowany przez w\u0142adze ZNP bez ma\u0142a jako patron tej organizacji.<\/p>\n

Poza zasi\u0119giem oficjalnej propagandy mo\u017cna by\u0142o jednak us\u0142ysze\u0107 g\u0142osy w\u0105tpi\u0105cych \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 w prawdziwo\u015b\u0107 podawanych przez media informacji. Intensywno\u015b\u0107, z jak\u0105 propagowano histori\u0119 ofiary Mariana Batki, zdawa\u0142a si\u0119 potwierdza\u0107, \u017ce jest to podj\u0119ta z motyw\u00f3w politycznych kolejna pr\u00f3ba deprecjonowania heroicznego czynu Maksymiliana Kolbe.<\/p>\n

Rozbie\u017cno\u015bci w relacjach \u015bwiadk\u00f3w tego wydarzenia sk\u0142ania\u0142y natomiast do formu\u0142owania pogl\u0105du, \u017ce maj\u0105c do dyspozycji tak niesp\u00f3jny, trudno weryfikowalny, a w konsekwencji niewystarczaj\u0105cy materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy, nigdy nie b\u0119dzie mo\u017cna stwierdzi\u0107, co naprawd\u0119 zdarzy\u0142o si\u0119 podczas apelu w dniu 23 kwietnia 1941 roku.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych w sprawie tej wypowiadali si\u0119 wielokrotnie publicy\u015bci, historycy\u00a0 i byli wi\u0119\u017aniowie. Prowadzona w\u00f3wczas na \u0142amach prasy dyskusja ogniskowa\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch zagadnie\u0144: czy uratowanym w czasie selekcji m\u0142odym ch\u0142opcem by\u0142 istotnie Mieczys\u0142aw Pronobis oraz czy Marian Batko w chwili wyst\u0105pienia mia\u0142 w pe\u0142ni \u015bwiadomo\u015b\u0107 konsekwencji swojej decyzji.<\/p>\n

Odpowied\u017a na pierwsze z zadanych pyta\u0144 wydaje si\u0119 nie sprawia\u0107 obecnie powa\u017cniejszych trudno\u015bci. Jeden ze \u015bwiadk\u00f3w, Franciszek Balzar, wyja\u015bni\u0142 w swojej relacji, \u017ce w obozie udziela\u0142 pomocy Pronobisowi (z rodzin\u0105 kt\u00f3rego by\u0142 zaprzyja\u017aniony jeszcze w okresie przedwojennym), ale nie zna\u0142 uratowanego przez Batk\u0119 wi\u0119\u017ania. Co wa\u017cniejsze, w drugiej po\u0142owie kwietnia Pronobis przebywa\u0142 w Bloku 5 (\u015bwiadcz\u0105 o tym adnotacje na wysy\u0142anych przez niego z obozu listach), zatem nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 wskazany przez Lagerf\u00fchrera prowadz\u0105cego selekcj\u0119, poniewa\u017c dotyczy\u0142a ona tylko wi\u0119\u017ani\u00f3w przebywaj\u0105cych w Bloku 2, z kt\u00f3rego pochodzi\u0142 uciekinier.<\/p>\n

Podejmowane przez niekt\u00f3rych historyk\u00f3w pr\u00f3by wskazania innego m\u0142odego wi\u0119\u017ania, kt\u00f3ry mia\u0142by zawdzi\u0119cza\u0107 \u017cycie Marianowi Batce, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem z powodu braku wystarczaj\u0105cego materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego. Pozostaje zatem stwierdzi\u0107, \u017ce nazwisko uratowanego wi\u0119\u017ania zapewne nigdy nie zostanie ustalone.<\/p>\n

Drugie z rozwa\u017canych w\u00f3wczas szeroko zagadnie\u0144: czy Marian Batko istotnie wiedzia\u0142 na co si\u0119 decyduje i czy wyst\u0119puj\u0105c w czasie selekcji z szeregu zamierza\u0142 pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo, nale\u017cy uzna\u0107 za sformu\u0142owane niew\u0142a\u015bciwie i maj\u0105ce w sobie (z powodu braku jakichkolwiek warto\u015bciowych przekaz\u00f3w) znamiona nieuprawnionej spekulacji.<\/p>\n

Mniejsze znaczenie maj\u0105 w tym wzgl\u0119dzie opinie wyra\u017cane przez by\u0142ych uczni\u00f3w Batki, z kt\u00f3rych jedni w powojennych relacjach utrzymywali, \u017ce w obozie sprawia\u0142 on wra\u017cenie cz\u0142owieka chorego, wycie\u0144czonego i pogr\u0105\u017conego w rezygnacji, inni za\u015b twierdzili, i\u017c przeciwnie \u2013 by\u0142 w dobrym nastroju i niez\u0142ej kondycji fizycznej.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c zatem: Marian Batko, jak ju\u017c wspomniano, nie m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107, co spotka wyselekcjonowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w, zatem jego wyst\u0105pienie nie mog\u0142o by\u0107 pr\u00f3b\u0105 samob\u00f3jcz\u0105. Mo\u017cna te\u017c w\u0105tpi\u0107, czy cz\u0142owiek pragn\u0105cy zako\u0144czy\u0107 swe cierpienia wybra\u0142by pe\u0142n\u0105 m\u0105k \u015bmier\u0107\u00a0 w bunkrze g\u0142odowym. Wi\u0119zie\u0144, kt\u00f3ry chcia\u0142by w obozie odebra\u0107 sobie \u017cycie, nie musia\u0142 d\u0142ugo czeka\u0107 na nadarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 ku temu sposobno\u015b\u0107.<\/p>\n

Aby da\u0107 Czytelnikom okazj\u0119 do stworzenia sobie w\u0142asnego podgl\u0105du na temat wydarze\u0144, jakie rozegra\u0142y si\u0119 w trakcie omawianej selekcji, przytaczamy fragmenty kilku relacji by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w obecnych w\u00f3wczas na placu apelowym:<\/p>\n

Istotnie, przyszli esesmani i patrz\u0105c po naszych twarzach zacz\u0119li wywo\u0142ywa\u0107 ofiary. Gdy wywo\u0142ano ju\u017c trzech ca\u0142kiem m\u0142odych ludzi, nagle z szeregu wyst\u0105pi\u0142 staruszek i poprosi\u0142, by go rozstrzelano zamiast m\u0142odego cz\u0142owieka (by\u0142 to stary pedagog, zdaje si\u0119, \u017ce nawet emerytowany profesor jednego z naszych uniwersytet\u00f3w […] (O\u015bwi\u0119cim. Pami\u0119tnik wi\u0119\u017ania, 1942 r.)<\/em><\/p>\n

Wyst\u0119powa\u0142a wiara z szeregu na \u015bmier\u0107 bez najmniejszego wahania, a nawet z hardo podniesionym czo\u0142em, o ile to by\u0142o w mocy, krokiem spr\u0119\u017cystym i stanowczym. W pewnym szeregu sta\u0142 te\u017c nieznany jaki\u015b staruszek z siwym w\u0142osem. W\u0142a\u015bnie go \u015bwita min\u0119\u0142a. Lecz oto on wyst\u0105pi\u0142 sam. Spojrza\u0142 na\u0144 komendant i skinieniem g\u0142owy przyzwoli\u0142. Starzec niezdolny ju\u017c do \u017cycia i wykrzesania z siebie potencja\u0142u, kt\u00f3ry jeszcze kiedy\u015b b\u0119dzie Polsce tak potrzebny, w ten spos\u00f3b chcia\u0142 zaoszcz\u0119dzi\u0107 jedno m\u0142ode \u017cycie. (Obrazki obozu Auschwitzu, r\u0119kopis sporz\u0105dzony przez uciekiniera z obozu, prawdopodobnie Stanis\u0142awa Chybi\u0144skiego. 1943 r.)<\/em><\/p>\n

Lagerf\u00fchrer, zdaje mi si\u0119 Fritzsch, dokona\u0142 wybi\u00f3rki 10 wi\u0119\u017ani\u00f3w z Bloku 2. Wtedy wyst\u0105pi\u0142 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0z szeregu 1 wi\u0119zie\u0144, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 si\u0119 dobrowolnie za innego wi\u0119\u017ania. Komendant wyrazi\u0142 zgod\u0119. Tamtego wycofano. Wi\u0119\u017ani\u00f3w odprowadzono do Bloku 13 (obecnie Blok 11) gdzie zgin\u0119li \u015bmierci\u0105 g\u0142odow\u0105. W obozie m\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce wi\u0119zie\u0144, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 si\u0119 dobrowolnie na \u015bmier\u0107 by\u0142 profesorem gimnazjalnym. S\u0142ysza\u0142em wtedy nazwisko Batko. (Franciszek Balzar, 1963 r.)<\/em><\/p>\n

Fritzsch przygl\u0105da si\u0119 wi\u0119\u017aniowi, kt\u00f3ry ma g\u0142ow\u0119 obanda\u017cowan\u0105 papierowym banda\u017cem, wskazuje na niego palcem i wywo\u0142uje go z szeregu. Fritzch poszed\u0142 dalej, wi\u0119zie\u0144 chc\u0105c wyj\u015b\u0107 z szeregu daje krok do przodu i zostaje zatrzymany przez starszego siwego pana, wzrostu \u015bredniego, dobrze wygl\u0105daj\u0105cego lat oko\u0142o 60-65, kt\u00f3ry kaza\u0142 mu zosta\u0107 w szeregu, a Bernard [blokowy \u2014 przyp. PS] go wycofuje, ale on go wymin\u0105\u0142 i stan\u0105\u0142 w szeregu skaza\u0144c\u00f3w na straszn\u0105 \u015bmier\u0107 g\u0142odow\u0105 do bunkra. (Lucjan Sobieraj, 1967 r.)<\/em><\/p>\n

Fritzsch wybiera\u0142 przechodz\u0105c kolejno obok poszczeg\u00f3lnych rz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re odsuwa\u0142y si\u0119 od pozosta\u0142ych. Wybi\u00f3rk\u0119 zako\u0144czy\u0142 na 6 szeregu […]. W\u00f3wczas w\u0142a\u015bnie wyst\u0105pi\u0142 ju\u017c po zako\u0144czeniu wybi\u00f3rki jaki\u015b starszy wiekiem wi\u0119zie\u0144 i poprosi\u0142 o wycofanie jednego z wybranych \u2013 wyra\u017caj\u0105c gotowo\u015b\u0107 ofiarowania si\u0119 za niego. Fritzsch zgodzi\u0142 si\u0119 na to. P\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce ten, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 si\u0119 by\u0142 profesorem z Krakowa. (Karol \u015awi\u0119torzecki, 1972 r.)<\/em><\/p>\n

Ot\u00f3\u017c gdy obok tego szeregu przechodzi\u0142 Palitzsch, nagle wyst\u0105pi\u0142 do przodu jaki\u015b wi\u0119zie\u0144 nie wywo\u0142any przez Palitzscha (ten po prostu robi\u0142 w kierunku \u2018wybranego\u2019 lekki ruch palcem). By\u0142 to ojciec, kt\u00f3ry stoj\u0105c obok swojego syna i boj\u0105c si\u0119 o niego, wyst\u0105pi\u0142 dobrowolnie s\u0105dz\u0105c, \u017ce w ten spos\u00f3b uratuje syna. (Roman Olszyna, 1972 r.)<\/em><\/p>\n

Podczas kt\u00f3rej\u015b z wybi\u00f3rek dokonywanych wczesn\u0105 wiosn\u0105 1941 roku z szeregu wyst\u0105pi\u0142 niespodziewanie wi\u0119zie\u0144, kt\u00f3rego nie wyznaczono. Trudno jest obecnie po up\u0142ywie tylu lat powiedzie\u0107, co sk\u0142oni\u0142o tego wi\u0119\u017ania do samowolnego wyst\u0105pienia. (Marian Szczepa\u0144ski, 1976 r.)<\/em><\/p>\n

Wielu autor\u00f3w relacji mia\u0142o problemy z umiejscowieniem tego wydarzenia w czasie, inni nie byli pewni, czy \u00f3w starszy cz\u0142owiek wyst\u0105pi\u0142 z szeregu wskazuj\u0105c na wi\u0119\u017ania, kt\u00f3rego chcia\u0142 ocali\u0107, czy te\u017c do\u0142\u0105czy\u0142 do grupy wybranych aby nie dopu\u015bci\u0107 do skazania na \u015bmier\u0107 kogo\u015b m\u0142odszego, maj\u0105cego wi\u0119cej szans na przetrwanie.<\/p>\n

Najwi\u0119cej kontrowersji w\u015br\u00f3d zainteresowanych wzbudzi\u0142 fragment relacji z 1972 roku autorstwa p\u00f3\u017aniejszego Rapportschreibera w obozie macierzystym i by\u0142ego ucznia Batki, Erwina Olsz\u00f3wki:<\/p>\n

Podczas wybi\u00f3rki zasz\u0142o wydarzenie, kt\u00f3rego ofiar\u0105 pad\u0142 prof. M. Batko. Obecny przy wybi\u00f3rce zast\u0119pca blokowego Edward Lidtke wypchn\u0105\u0142 z szeregu stoj\u0105cych wi\u0119\u017ani\u00f3w Mariana Batko i do\u0142\u0105czy\u0142 do innych. Czyn ten skompromitowa\u0142 go zupe\u0142nie w oczach wszystkich koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy w spos\u00f3b jednoznacznie negatywny oceniali jego post\u0119pek. Po tym wydarzeniu Lidtke rych\u0142o zosta\u0142 z obozu zwolniony.<\/em><\/p>\n

Relacji tej nie nale\u017cy z g\u00f3ry odrzuca\u0107, jako \u017ce z\u0142o\u017cy\u0142 j\u0105 by\u0142y wi\u0119zie\u0144 znaj\u0105cy Batk\u0119 jeszcze sprzed wojny. Z drugiej strony w\u0105tpliwe jest, aby wspomnianego przez Olsz\u00f3wk\u0119 wypchni\u0119cia nie zauwa\u017cyli inni \u015bwiadkowie selekcji, kt\u00f3rzy podkre\u015blali, i\u017c przeciwnie \u2014 \u00f3w starszy cz\u0142owiek wyst\u0105pi\u0142 z szeregu dobrowolnie, nie przymuszony przez funkcyjnego. Wielu by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w w\u0105tpi\u0142o te\u017c, aby zast\u0119pca blokowego, zajmuj\u0105cy stanowisko b\u0119d\u0105ce jednym z najni\u017cszych w obozowej hierarchii tzw. samorz\u0105du wi\u0119\u017aniarskiego, m\u00f3g\u0142 powa\u017cy\u0107 si\u0119 na samowolne kwestionowanie decyzji Lagerf\u00fchrera. R\u00f3wnie ma\u0142o prawdopodobne wydaje si\u0119, aby zwolnienie Lidtkego z obozu mog\u0142o by\u0107 swoist\u0105 nagrod\u0105 za w\u0142\u0105czenie Batki do grupy wybranych na \u015bmier\u0107.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 cytowanych relacji by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w powsta\u0142o w kilkadziesi\u0105t lat po zako\u0144czeniu wojny, kiedy to szczeg\u00f3\u0142y wielu wydarze\u0144 rozgrywaj\u0105cych si\u0119 w obozie Auschwitz zatar\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bciowo w ich pami\u0119ci. Poza kilkunastoma wspomnieniami i zeznaniami \u015bwiadk\u00f3w nie dysponujemy \u017cadnymi innymi materia\u0142ami \u017ar\u00f3d\u0142owymi, st\u0105d nale\u017cy przyj\u0105\u0107, \u017ce nigdy zapewne nie uda si\u0119 znale\u017a\u0107 ostatecznych odpowiedzi na niekt\u00f3re z zadanych tutaj pyta\u0144.<\/p>\n

Jedno wszak\u017ce nie mo\u017ce ulega\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci \u2014 fakt dobrowolnego wyst\u0105pienia Mariana Batki\u00a0 i przez to uratowania \u017cycia innemu wi\u0119\u017aniowi. Dlatego te\u017c, pomimo nie w pe\u0142ni wyja\u015bnionych okoliczno\u015bci selekcji na \u015bmier\u0107 g\u0142odow\u0105 i podnoszonych wy\u017cej rozbie\u017cno\u015bci, nie wolno odmawia\u0107 uznania i czci cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry w pe\u0142ni sobie na nasz\u0105 pami\u0119\u0107 zas\u0142u\u017cy\u0142.<\/p>\n

Piotr Setkiewicz<\/p>\n

(Piotr Setkiewicz \u2014 historyk, doktor nauk humanistycznych, kierownik Dzia\u0142u Dokumentacji Archiwalnej Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu. Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 w numerze 17-18 periodyka Pro Memoria, czerwiec 2002-stycze\u0144 2003 )<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

XXXIII Nauczycielskie Dzie\u0144 Pami\u0119ci i Pokoju 27 kwiecie\u0144 2018 r. 77 rocznica \u015bmierci Mariana Batki w KL Auschwitz \u00a0\u00a0 Zapomniany czyn Mariana Batko Marian Batko urodzi\u0142 si\u0119 25 marca 1901 roku w P\u0142aszowie, (w\u00f3wczas dzielnicy Podg\u00f3rza, obecnie Krakowa) jako syn Jana i Klementyny z Maziarskich. M\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142 w Kolbuszowej, gdzie uko\u0144czy\u0142 czteroklasow\u0105 szko\u0142\u0119 ludow\u0105. Do […]<\/p>\n","protected":false},"author":73,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1705"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/73"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1705"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1705\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1710,"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1705\/revisions\/1710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nowahuta.znp.edu.pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}